Logo Eibarko Udala
Behe l. iz. (TE). De abajo (yuso). Ibarbeia Eibarren. Ik. Barrena.  Leku izenetan erabiltzen da.
behe
1. iz. (TE). Bajo (de una casa), planta baja. Etxe barrixan behiak, errenta haundixa emoten detse jabiari. / Los bajos de la nueva casa, rentan mucho al propietario. / Behe-behiak, Infarnuak esatia beste, antxiñakuak behe-behian jartzen zittuelako hildakuen kerizak.  Beherengo aldia esateko berbia repetidu egin leike: behe-behia.
2. postp. (TE). Bajo, conforme a, según (pej la ley). Jaungoikuan legian behian. / Bajo la ley de Dios. / Aintzailliak legian behian ez diran lekuan, enparaua bendekua. / Donde los que mandan no están sujetos a la ley, el resto sojuzgado. / Juramentuan behian ataratzen badetsazu beste emakumeren bat dabela maitte, sinistixozu. (Ibilt 481). / Ez zeixola [...] haren izenik eskatu, bixen arteko tratua zalako, juramentu behian, iñori ez esatia. (Ibilt 481).  Esangura abstraktua dauka, arduriana gehixenbat.
3. postp. (TE). De bajo de.  Lekuzko esanguriakin berba askotan lexikalizauta dago zihero, bai izen arruntetan bai toponimixan, -be /-pe formia dabela. Esate baterako: "Orbe, Mayorbe, Ayerbe; Errotape, Axpe, Arkatzpe" (TE, 230), nahiz eta TEk atzizkitzat joten daben. Beste batzuk lexikalizaziño bidian dagoz: mahaipe, sillape eta abar.
beheko su. iz. (TE). Hogar (chimenea), fuego bajo. Lehen, beheko-sua, egurrakin mantentzen zana, etxe guztietan zan. / Antes en todas las casas había el fuego bajo, que se alimentaba con leña. Ik. goiko su.
behia jo. [behea jo] . esap. (OEH). Caer(se) al suelo, derrumbar(se), desmoronarse. Leihotik ainduko balitzaz, seguru zan behia jota hazurrak apurtzia. (Ibilt 461).
1. [behean] . adlag. (TE). Abajo. Osabak behian eta gu goixan bizi giñan. / Los tíos abajo y nosotros arriba vivíamos. / Beherutz errezago gorutz baiño. / Mas fácil hacia abajo que hacia arriba. / Behetik gora, arnasia estutzen da. / De abajo arriba, se acelera la respiración. / Behetitxik dabil gaur Goimendiko gizona. / Hoy anda por abajo (en la calle) el hombre de Goimendi. Anton. goixan.  Beste kasu markak be hartu leikez: behetik, behera, beherutz, beheraiño(k). Ablatiborako TEk gaur egunian raro egitten jakun forma bat dakar: behetitxik [behetik intensibuan].
2. [behean] . adlag. (EEE). Bajo, con poco caudal.   Ibaixa ur gitxikin datorrenian, baju, behian datorrela esaten da. Ibaixa behian etorrenian be, ixa beteko urak izaten ziran.
behian. [behean] . adlag. (TE). Abajo. Osabak behian eta gu goixan bizi giñan. / Los tíos abajo y nosotros arriba vivíamos. / Beherutz errezago gorutz baiño. / Mas fácil hacia abajo que hacia arriba. / Behetik gora, arnasia estutzen da. / De abajo arriba, se acelera la respiración. / Behetitxik dabil gaur Goimendiko gizona. / Hoy anda por abajo (en la calle) el hombre de Goimendi. Anton. goixan.  Beste kasu markak be hartu leikez: behetik, behera, beherutz, beheraiño(k). Ablatiborako TEk gaur egunian raro egitten jakun forma bat dakar: behetitxik [behetik intensibuan].
behian. [behean] . adlag. (EEE). Bajo, con poco caudal.   Ibaixa ur gitxikin datorrenian, baju, behian datorrela esaten da. Ibaixa behian etorrenian be, ixa beteko urak izaten ziran.
behian gaiñian. [behearen gainean] . adlag. (AS). En el suelo. Behian gaiñian etzan zonan hire ahiztia.