Eibarko euskara hiztegia
Behe
l. iz.
(
TE).
De abajo (yuso).
Ibarbeia Eibarren.
Ik.
Barrena.
Leku izenetan erabiltzen da.
behe
1.
iz.
(
TE).
Bajo (de una casa),
planta baja.
Etxe barrixan behiak, errenta haundixa emoten detse jabiari. / Los bajos de la nueva casa, rentan mucho al propietario. /
Behe-behiak, Infarnuak esatia beste, antxiñakuak behe-behian jartzen zittuelako hildakuen kerizak.
Beherengo aldia esateko berbia repetidu egin leike: behe-behia.
2.
postp.
(
TE).
Bajo,
conforme a,
según (pej la ley).
Jaungoikuan legian behian. / Bajo la ley de Dios. /
Aintzailliak legian behian ez diran lekuan, enparaua bendekua. / Donde los que mandan no están sujetos a la ley, el resto sojuzgado. /
Juramentuan behian ataratzen badetsazu beste emakumeren bat dabela maitte, sinistixozu. (Ibilt 481).
/
Ez zeixola [...] haren izenik eskatu, bixen arteko tratua zalako, juramentu behian, iñori ez esatia. (Ibilt 481).
Esangura abstraktua dauka, arduriana gehixenbat.
3.
postp.
(
TE).
De bajo de.
Lekuzko esanguriakin berba askotan lexikalizauta dago zihero, bai izen arruntetan bai toponimixan, -be /-pe formia dabela. Esate baterako: "Orbe, Mayorbe, Ayerbe; Errotape, Axpe, Arkatzpe" (TE, 230), nahiz eta TEk atzizkitzat joten daben. Beste batzuk lexikalizaziño bidian dagoz: mahaipe, sillape eta abar.
beheko su.
iz.
(
TE).
Hogar (chimenea),
fuego bajo.
Lehen, beheko-sua, egurrakin mantentzen zana, etxe guztietan zan. / Antes en todas las casas había el fuego bajo, que se alimentaba con leña.
Ik.
goiko su.
behia jo.
[behea jo]
.
esap.
(
OEH).
Caer(se) al suelo,
derrumbar(se),
desmoronarse.
Leihotik ainduko balitzaz, seguru zan behia jota hazurrak apurtzia. (Ibilt 461).
1.
[behean]
.
adlag.
(
TE).
Abajo.
Osabak behian eta gu goixan bizi giñan. / Los tíos abajo y nosotros arriba vivíamos. /
Beherutz errezago gorutz baiño. / Mas fácil hacia abajo que hacia arriba. /
Behetik gora, arnasia estutzen da. / De abajo arriba, se acelera la respiración. /
Behetitxik dabil gaur Goimendiko gizona. / Hoy anda por abajo (en la calle) el hombre de Goimendi.
Anton.
goixan.
Beste kasu markak be hartu leikez: behetik, behera, beherutz, beheraiño(k). Ablatiborako TEk gaur egunian raro egitten jakun forma bat dakar: behetitxik [behetik intensibuan].
2.
[behean]
.
adlag.
(
EEE).
Bajo,
con poco caudal.
Ibaixa ur gitxikin datorrenian, baju, behian datorrela esaten da.
Ibaixa behian etorrenian be, ixa beteko urak izaten ziran.
behian.
[behean]
.
adlag.
(
TE).
Abajo.
Osabak behian eta gu goixan bizi giñan. / Los tíos abajo y nosotros arriba vivíamos. /
Beherutz errezago gorutz baiño. / Mas fácil hacia abajo que hacia arriba. /
Behetik gora, arnasia estutzen da. / De abajo arriba, se acelera la respiración. /
Behetitxik dabil gaur Goimendiko gizona. / Hoy anda por abajo (en la calle) el hombre de Goimendi.
Anton.
goixan.
Beste kasu markak be hartu leikez: behetik, behera, beherutz, beheraiño(k). Ablatiborako TEk gaur egunian raro egitten jakun forma bat dakar: behetitxik [behetik intensibuan].
behian.
[behean]
.
adlag.
(
EEE).
Bajo,
con poco caudal.
Ibaixa ur gitxikin datorrenian, baju, behian datorrela esaten da.
Ibaixa behian etorrenian be, ixa beteko urak izaten ziran.
behian gaiñian.
[behearen gainean]
.
adlag.
(
AS).
En el suelo.
Behian gaiñian etzan zonan hire ahiztia.